statcounter

       

Tachwedd 2006

LLYTHYRAU

Y LLUN YN FESTRI’R EGLWYS.

Roedd Mrs Valmai Webb wedi adnabod fy chwaer, Olwen.

Williams oedd ei chyfenw. Enw fy mrawd oedd Trevor, a Betty oedd fy mam.

Ciper oedd Hugh (Hughie) ein tad. Fel y dywedodd Mrs Webb, yn Nhy Cynnes roeddwn yn byw. Mi fues i’n mynychu gwersi bale am gyfnod gyda’i merch Elspeth. Roeddwn yn arfer aros am i Mrs Webb fy nghodi wrth y stand lefrith gyferbyn â’r Efail.

Roedd fy nhaid Sam Williams yn byw yn Erw Dala. Ciper oedd yntau, a fy nhad hefyd. Roedd fy hen ewythr Llew ( Llywelyn ) yn byw yn Nhy Gwyn, gorsaf feistr oedd o ar un cyfnod, cyn imi ei adnabod. Roedd fy Hen Ewythr Tegid yn byw ar ben yr allt ar y briffordd. Un campus oedd o am hyfforddi cŵn.

Roedd gen i ewythrod eraill (roedd tua 12 o fechgyn ac un ferch yn y teulu, dw i’n meddwl) ond nhw oedd y rhai oedd yn byw’n lleol.

Bu farw gwraig Sam Williams (fy nain) yn ifanc, 32 mlwydd oed, o’r ddarfodedigaeth. Ar y pryd roedden nhw’n byw mewn bwthyn rhwng Carrog a Chorwen, i fyny’r bryn ar y ffordd gefn. Dw i’n methu cofio enw’r tŷ. Mae hanes fod Owain Glyndŵr wedi cuddio yno yn yr eiddew. Mae’n rhaid ei fod wedi cuddio mewn llawer iawn o eiddew.

Ailbriododd Sam a chael Ôail nythaid’ o blant. Priododd Jean ei ferch â Glyn, Williams?? arall, neu efallai mai Roberts oedd o. Roedd y ddau’n rhedeg bar llefrith yng Nghorwen am nifer o flynyddoedd.

Pan fu farw’i fam, roedd Sam ei dad yn anabl oherwydd y Rhyfel Cyntaf ac roedd fy nhad, y plentyn hynaf, yn cofio gwarchod ei ddau frawd bychan a mynd â nhw i’r ysgol. Roedd yn gofalu bod eu pengliniau’n lan, o leiaf. Un diwrnod, aethant i’r ysgol drwy gerdded drwy’r nant, gan feddwl na fyddai neb yn gwybod nes iddyn nhw adael rhes o ol traed ar lawr yr ystafell ysgol- roedd eu hesgidiau’n llawn o ddŵr.

Trueni fod y genhedlaeth honno wedi marw i gyd, mi faswn wrth fy modd yn cael sgwrs am hen hanesion Carrog. Roedd fy nhad ac Ewythr Vaughan yn adroddwyr stori penigamp, llawn hwyl. Un tro, rhoddodd Ewythr Vaughan regen yr yd ym mhiano’r ysgol. Sam oedd enw’r mab ieuengaf a fu farw’n 13 mis oed. Rydw i’n byw yn Perth Western Australia.

Talais ymweliad â Charrog ychydig o flynyddoedd yn ol gyda fy ngŵr a dau fachgen. Roeddynt wedi’u syfrdanu gan yr harddwch. A finnau hefyd. Roeddwn yn meddwl efallai fy mod wedi gorliwio’r harddwch yn fy absenoldeb, ond roedd bobman yn harddach na fy atgofion ohono hyd yn oed. Efallai mai ar y gwyliau hwn y cyfarfyddais â hen ffrind ysgol imi Elin Robson, Ty Canol.

Gwelais “Y Bont” ar y rhyngrwyd ac rydw i’n edrych ymlaen at bob rhifyn. Daliwch ati gyda’r gwaith da!

Cofion.

Di Jacoby


© Copyright “Y Bont” unless otherwise indicated / Hawlffraint “Y Bont” oni nodir yn wahanol.